 |
22 / 09 / 2008 | Eggert Sólberg Jónsson
Sóst eftir sæti á meðal þeirra stóru
Í tæp 62 ár hefur aðild Íslendinga að Sameinuðu þjóðunum verið einn af hornsteinum íslenskrar utanríkisstefnu. Fyrir um 10 árum var tekin sú ákvörðun um að Ísland myndi sækjast eftir sæti í Öryggisráði SÞ árin 2009-2010. Íslendingar gengu þá inn í samnorrænt fyrirkomulag þar sem eitt Norðurlandanna hefur boðið sig fram annað hvert kjörtímabil. Nú er um mánuður í að kosið verði milli Íslands, Austurríkis og Tyrklands um tvö laus sæti Vestur Evrópuríkja í ráðinu og spennan magnast því með hverjum deginum.
Í síðustu viku bárust fréttir af því að um 140 ríki af 192 aðildarríkjum SÞ hafi heitið Íslandi stuðningi sínum, þ.á.m. eru ríki sem opinberlega hafa lýst yfir stuðningi s.s. Danmörk, Noregur, Svíþjóð, Finnland, Spánn, Kína, Mexíkó og Albanía. Til þess að ná kjöri þurfa 128 ríki að greiða Íslandi atkvæði sitt. Tvísýnt er hvort sá fjöldi atkvæða náist enda hefur það sýnt sig að stuðningsyfirlýsingar skila sér aldrei allar í formi atkvæða. Þannig fékk Kanada t.d. 165 stuðningsyfirlýsingar árið 1998 en aðeins 131 atkvæði. Sama ár fékk Holland 155 stuðningsyfirlýsingar en aðeins 122 atkvæði.
Öll ríkin sem sækjast eftir sætinu að þessu sinni hafa sína kosti og galla. Keppinautar Íslendinga eru tvö öflug ríki með sterka utanríkisþjónustu. Íbúar Austurríkis eru innan við tíu milljónir og telst ríkið því til lítilla ríkja innan SÞ. Telja má nánast öruggt að Austurríki nái kjöri að þessu sinni enda hefur ríkið ekki tapað kosningu innan SÞ til þessa auk þess sem SÞ reka stóra skrifstofu í Vínarborg. Austurríki hefur einnig unnið mjög skipulega að framboðinu og telja menn þar á bæ sig hafa nægan stuðning til að fá sæti í Öryggisráðinu. Það sem helst vinnur gegn framboði Austurríkis er Evrópusambandsaðild þeirra en margar þjóðir kunna að líta á það sem galla að vera hluti af ríkjablokk eins og ESB auk þess sem Austurríkismenn sátu í forsæti sambandsins þegar skopmyndadeilan danska stóð sem hæst. Austurríki hefur tvisvar sinnum áður setið í ráðinu 1973-1974 og 1991-1992.
Tyrkir voru síðastir af þjóðunum þremur til þess að tilkynna um framboð, gerðu það í júlí 2003. Tyrkir hafa þrisvar sinnum setið í ráðinu, þ.e. 1951-1952, 1954-1955 og 1961. Tvisvar sinnum áður hafa Tyrkir boðið sig fram en dregið framboðið til baka vegna vandamála heimafyrir, kjörtímabilin 1997-1998 og 2000-2001. Það neitar því enginn sem fylgst hefur með framboðsmálum Tyrkja að þeir hafa afar öfluga kosningavél og telja þeir sig hafa nægan stuðning til þess að ná öðru tveggja lausra sæta í ráðinu. Kosningabaráttu sína byggja þeir að hluta til á því að landið sé nokkurskonar brú á milli múslímaríkja og vestrænna ríkja.
Það vinnur líklega með Tyrkjum að hafa ekki leyft Bandaríkjamönnum afnot af tyrknesku landi þegar ráðist var inn í Írak. Vilja margir meina að með því hafi Tyrkir sýnt fram á að þeir hafi sjálfstæða utanríkisstefnu. Engu að síður kemur það til með að vega þungt að þeir hafi margoft virt ályktanir Öryggisráðsins að vettugi t.d. í Kýpurdeilunni. Þá hafa Tyrkir átt í útistöðum við Armena og Kúrda. Loks er mannréttindadómstóllinn í Strassborg með kærur á hendur stjórnvöldum í Tyrklandi til meðferðar.
Tyrkir hafa eytt miklu fé í kosningabaráttu sína en það er þó alls ekki alltaf ávísun á sæti í ráðinu og áætla þeir að kostnaðurinn nemi í heildina um þremur milljörðum króna. Ýmsar leiðir hafa verið farnar til þess að vekja athygli á framboðum ríkja til þessa. Grikkir buðu t.d. öllum sendiherrum hjá SÞ ásamt mökum þeirra í siglingu um grísku eyjarnar árið 2004. Um 120 fulltrúar þáðu boðið en engu að síður náðu þeir ekki kjöri. Norðmenn buðu sendiherrum hjá SÞ í dýra kvöldverði vikum saman fyrir kjördag árið 2000. Loks kom Haraldur Noregskonungur til New York og hélt glæsilega móttöku áður en kosið var þar sem öllum sendiherrum innan SÞ var boðið. Norðmenn náðu kjöri. Raunsnarlegastir hafa þó líklega verið Japanir. Sumarið 1996 buðu þeir u.þ.b. 70 fulltrúum þróunarríkja í skemmtiferð til Japans. Þeir greiddu allan ferðakostnað auk 10 þúsund dollara í vasapening. Ekki var það nóg heldur lofuðu þeir að þrefalda upphæðina ef Japanir næðu kjöri. Á kjördag fengu sendiherrarnir vönduð SEIKO vasaúr að gjöf auk þess sem ríkisstjórnir ríkjanna fengu loforð um efnahagsaðstoð ef Japan næði kjöri. Svo fór að Japan sat í ráðinu árin 1997-1998.
Ísland er eitt 75 ríkja hafa aldrei hafa tekið sæti í Öryggisráðinu og liggur einn helsti styrkleikinn í framboði Íslendinga í þeirri staðreynd. Stór hluti aðildarríkja SÞ flokkast sem smáríki eða örþjóðir. Norðmenn og Írar beittu þeirri staðreynd að þjóðirnar væru Davíð í baráttu við Golíat þegar kosið var milli þjóðanna og Ítalíu um sæti í ráðinu 2001-2002. Bæði ríkin náðu kjöri.
Þegar ákvörðun um framboð Íslands var tekin á sínum tíma lá fyrir að um það var þverpólitísk samstaða meðal þingflokka á Alþingi. Ísland yrði fámennasta ríkið sem hefur setið í Öryggisráðinu ef Íslendingar ná kjöri. Við eigum að líta á fámennið sem kost fremur en annað. Þannig getur sendinefndin í New York nýtt sér stuttar boðleiðir þegar taka þarf stórar ákvarðanir. Ekki búa allir fulltrúarnir þar við þann möguleika að geta tekið upp símann og hringt í ráðherra þegar á þarf að halda.
Spurningin um hvað við fáum svo út úr þessu framboðsbrölti hefur lengi verið hávær. Sá hugsunarháttur er því miður allt of algengur á Íslandi að Íslendingar geti ekki verið gefendur í alþjóðasamfélaginu, aðeins þiggjendur. Staðreyndin er hins vegar sú að margar þjóðir líta öfundaraugum á þann árangur sem Íslendingar hafa náð á mörgum sviðum. Með setu í Öryggisráði SÞ geta Íslendingar miðlað af reynslu sinni, unnið að mannréttindamálum, friði og réttindum kvenna. Innan Öryggisráðsins er einnig margt sem þarf að bæta en með setu í ráðinu geta Íslendingar beitt sér fyrir endurbótum á skipulagi ráðsins.
Hvernig sem kosningarnar fara þá var það rétt ákvörðun á sínum tíma að sækjast eftir sæti í Öryggisráðinu. Íslendingar hafa frá því tilkynnt var um framboð myndað stjórnmálatengsl við fjölmörg ríki innan SÞ auk þess sem samstarf við ríki sem Íslendingar voru í stjórnmálasambandi við hefur verið aukið á hinum ýmsu sviðum. Þó aðeins sé litið til þess þá er íslensk utanríkisþjónusta til framtíðar litið betur í stakk búið til að sinna hagsmunagæslu fyrir landsmenn alla.
Eggert Sólberg Jónsson
Varaformaður SUF
|
|
|
|
|
